Wstęp

Jak pracowaliśmy?

W efekcie przeprowadzonej w 2015 roku ewaluacji śródokresowej (mid-term) Strategii Rozwoju Miasta Stołecznego Warszawy do 2020 roku, obowiązującej od 2005 roku, podjęto decyzję o konieczności jej uaktualnienia. We wrześniu 2015 roku na mocy Zarządzenia nr 1249/2015 w sprawie przeprowadzenia procesu aktualizacji strategii rozwoju, oficjalnie rozpoczęliśmy prace nad aktualizacją strategii.

Zaangażowani w prace…

Wsparcie merytoryczne i metodyczne podczas procesu zapewniali Ekspert wiodący - dr hab. Wojciech Dziemianowicz, prof. Uniwersytetu Warszawskiego oraz Eksperci dziedzinowi: ekspert ds. społecznych – dr Anna Domaradzka-Widła, ekspert ds. gospodarczych – dr Michał Klepka oraz ekspert ds. przestrzennych – dr Mirosław Grochowski.

W celu przygotowania, przeprowadzenia, a także koordynacji procesu zarządzenie powołało:

• Komitet Sterujący ds. aktualizacji strategii – odpowiedzialny za akceptowanie projektów poszczególnych elementów składowych Strategii, przekazywanie projektów do zaopiniowania Prezydentowi m.st. Warszawy, a także za nadzór nad Zespołem Redakcyjnym. W skład Komitetu wchodzili Zastępca Prezydenta m.st. Warszawy oraz dyrektorzy Biur Urzędu;
• Zespół Redakcyjny ds. aktualizacji strategii – do zadań którego należało m.in. przygotowanie projektu zaktualizowanej Strategii, dbałość o prawidłowy przebieg procesu oraz współpraca z Komitetem, Grupami Roboczymi oraz ekspertami. W skład Zespołu wchodzili przedstawiciele Biura Funduszy Europejskich i Polityki Rozwoju oraz przedstawiciele sześciu innych biur urzędu;
• Grupy Robocze ds. aktualizacji strategii – które po okiem ekspertów zajmowały się identyfikacją wyzwań i potencjałów miasta oraz wypracowaniem propozycji celów – były to Grupa Robocza ds. społecznych, gospodarczych oraz przestrzennych. W skład grup wchodzili przedstawiciele biur urzędu oraz środowisk lokalnych. Ponadto funkcjonowała grupa robocza ds. systemowych oraz grupa robocza ds. dzielnic złożona z przedstawicieli urzędów dzielnic m.st. Warszawy.

W toku prac, na poszczególnych etapach, nad zebranym materiałem pracowały Grupy Robocze, oraz eksperci. Wypracowane wnioski przekładał na konkretne zapisy Zespół Redakcyjny, który następnie wpracowany materiał przekazywał Komitetowi Sterującemu. Ostateczną decyzję co do akceptacji elementów składowych Strategii podejmował Prezydent m.st. Warszawy.

Prace nad aktualizacją strategii rozwoju miasta podzieliliśmy na kilka etapów:

• wizja
• diagnoza
• cele
• monitoring
• system realizacji
• weryfikacja projektu strategii

Szczegółowe informacje na temat przebiegu spotkań, założeń metodologicznych procesu oraz składów Grup Roboczych ds. aktualizacji strategii znajdują się w Raporcie z prac nad strategią oraz w zakładce Baza Wiedzy.

Wizja

Pierwszy etap, opracowanie wizji Warszawy w 2030 roku, trwał od września 2015 roku do marca 2016 roku. Punktem wyjścia były tu pomysły i oczekiwania warszawiaków. Przez trzy miesiące zbieraliśmy sugestie i dyskutowaliśmy z mieszkańcami, przedsiębiorcami, przedstawicielami organizacji pozarządowych, a także ekspertami i urzędnikami. W tym czasie odbył się cykl debat, w tym debat tematycznych poświęconych społeczeństwu, przestrzeni i gospodarce. Zorganizowano również konferencję Warszawa2030. Miasto przyszłości, na której dyskutowano o tym, jak miasto może zmienić się za 15 lat z wykorzystaniem nowych technologii. Ponadto przygotowaliśmy ankietę za pomocą której każdy mógł się opowiedzieć o swoich wyobrażeniach Warszawy. Zebraliśmy blisko 3 000 ankiet. Dużym zainteresowaniem cieszył się również happening Maszyna Einsteina polegający na budowaniu przez uczestników Maszyny-Miasta. Wydarzenie miało na celu pokazanie uczestnikom, że dzięki współpracy można wspierać rozwój miasta. Tworząc wizję staraliśmy się poznać opinie dzieci i młodzieży, ponieważ to oni będą mieszkać, pracować i wypoczywać w Warszawie w 2030 roku. W tym celu zorganizowaliśmy szereg dedykowanych im konkursów. Najmłodsi przedstawiali swoje wyobrażenia o Warszawie przyszłości pisząc wspólnie opowiadanie (Futurestory), biorąc udział w konkursie plastycznym (Warszawa stolicą Europy w 2030 roku!) oraz literackim (konkurs opowiadań indywidualnych). Kreatywni gracze mogli przekłuć swoją wizję miasta na projekt przestrzeni Warszawy w grze Minecraft.

Materiały do pobrania:

• Zarządzenie nr 1249/2015 w sprawie przeprowadzenia procesu aktualizacji strategii rozwoju
• Załącznik 1. Raport z prac nad strategią

Diagnoza

Kolejny etap, przygotowanie diagnozy, rozpoczął się w sierpniu 2015 roku i trwał do maja 2016 roku. Prace rozpoczęliśmy od przygotowania szerokiej, wielowymiarowej diagnozy Warszawy. Podstawowe źródła informacji o mieście stanowiły tu dane statystyczne Głównego Urzędu Statystycznego, Eurostatu oraz wyniki cyklicznych badań opinii mieszkańców (Barometr Warszawski, Jakość życia mieszkańców w dzielnicach). W diagnozie analizowano poziom rozwoju Warszawy, jej wewnętrzne zróżnicowanie, a także porównywano ją z innymi miastami polskimi oraz zagranicznymi.

Pracownicy Biura Funduszy Europejskich i Polityki Rozwoju zbierali opinie i materiały podczas  konferencji naukowej Społeczne, gospodarcze i przestrzenne wyzwania dla polityki rozwoju Warszawy i jej obszaru metropolitalnego, a także podczas seminarium Wpływ Obszaru Metropolitalnego Warszawy na rozwój stolicy. W toku prac nad diagnozą odbyła się również Warszawska Burza Mózgów, podczas której swoje referaty dotyczące oceny różnych aspektów funkcjonowania miasta wygłosili mieszkańcy oraz przedstawiciele organizacji pozarządowych.

Elementem kluczowym Diagnozy strategicznej jest analiza SWOT, stanowiąca zestawienie najważniejszych mocnych i słabych stron Warszawy (zjawisk występujących w granicach miasta) oraz szans i zagrożeń, będących uwarunkowaniami zewnętrznymi.

Materiały do pobrania:

• Załącznik 1. Raport z prac nad strategią
• Załącznik 2. Diagnoza strategiczna

Cele

Prace nad formułowaniem celów rozpoczęły się w kwietniu 2016 r., kiedy podczas 38 otwartych wydarzeń z cyklu Kwiecień ze strategią szukaliśmy odpowiedzi na pytanie: co i jak należy zmienić lub poprawić w Warszawie, aby osiągnąć określoną wcześniej wizję miasta w 2030 roku. W tym czasie odbyły się 3 debaty tematyczne:
• Społeczeństwo,
• Gospodarka,
• Przestrzeń.

Nieodłącznym elementem każdej z nich była prezentacja wizji Warszawy w 2030 roku, panel dyskusyjny ekspertów oraz otwarta dyskusja.

Przeprowadziliśmy dwanaście warsztatów:
• pięć warsztatów z mieszkańcami (grupy: młodzież, studenci, rodziny z dziećmi do lat 18, osoby bezdzietne lub posiadające dzieci pełnoletnie, seniorzy),
• pięć warsztatów z przedsiębiorcami (grupy: start-upy, firmy eksportujące, firmy innowacyjne, technologiczne i kreatywne, firmy tradycyjne oraz przedsiębiorstwa zagraniczne i ekspaci),
• warsztaty z organizacjami pozarządowymi i ruchami miejskimi oraz
• warsztaty z instytucjami otoczenia biznesu.

Ponadto w każdej z osiemnastu dzielnic odbyło się spotkanie dyskusyjne z mieszkańcami. Cykl wydarzeń Kwiecień ze strategią zakończyło spotkanie podsumowujące, które odbyło się 11 maja 2016 r. Zaprezentowano na nim film podsumowujący miesięczną dyskusję oraz omówiono zebrane pomysły i postulaty.

Uzupełnieniem kwietniowej dyskusji były trzy seminaria:
• Rola nauki w rozwoju Warszawy,
• Rola kultury w rozwoju Warszawy oraz
• Rola mobilności w rozwoju Warszawy,
podczas których na bazie przedstawionych materiałów dyskutowano o rekomendacjach dla polityki rozwoju w omawianych zakresach.

Zorganizowaliśmy również trzy Warszawskie Burze Mózgów, poświęcone głównym elementom wypracowanej wizji, na których mieszkańcy mogli przedstawić swoje poglądy i spostrzeżenia w formie referatu.

Dodatkowo wkład do prac nad celami zbieraliśmy podczas konferencji:
• Kulturalna eduAKCJA Warszawy,
• Polityka mieszkaniowa w praktyce. Przykład Berlina, Paryża i Warszawy oraz
• podczas spotkania Jaka polityka mieszkaniowa dla Warszawy?

W formułowaniu celów wykorzystaliśmy również wyniki zogniskowanych wywiadów grupowych (FGI), przeprowadzonych w październiku 2016 roku. Badanie to miało na celu sprawdzenie jak rozumiane są cele (w tym jakie budzą skojarzenia) oraz czy zakres planowanej interwencji odpowiada na potrzeby.

 

Nad formułowaniem celów, na bazie zebranego materiału, pracowały Grupy Robocze, Zespół Redakcyjny oraz Eksperci. Roboczy układ celów został omówiony na spotkaniu Komitetu Sterującego.

Aktualny przebieg prac nad celami strategicznymi i operacyjnymi omawialiśmy również z gremiami konsultacyjno-doradczymi funkcjonującymi przy m.st. Warszawie, w tym z Warszawską Radą Działalności Pożytku Publicznego oraz ośmioma Komisjami Dialogu Społecznego.

Wypracowany materiał został zaopiniowany przez Prezydent m.st. Warszawy, podczas Zespołu Koordynującego, a następnie upubliczniony. Do 9 grudnia 2016 r. trwało otwarte zbieranie uwag do niego. Dodatkowo zorganizowaliśmy  cztery spotkania, podczas których prezentowano i omawiano wyniki prac nad celami. Ostateczny układ i opis celów omówiono oraz przedyskutowano na posiedzeniu Komitetu Sterującego.

Materiały do pobrania:

• Załącznik 1. Raport z prac nad strategią
• Baza wiedzy

Monitoring

Ten etap prac trwał od grudnia 2016 roku do grudnia 2017 roku. Początkowo Kierownik Zespołu Redakcyjnego, Eksperci oraz przedstawiciele Urzędu Statystycznego w Warszawie określili wspólnie podstawowe założenia dotyczące wskaźników celów i zasady monitoringu. W tym samym gronie procowaliśmy nad propozycjami wskaźników dla każdego celu. Podczas spotkań zaproponowano i omówiono ponad 100 wskaźników. Po głębokiej analizie powstała lista kilkudziesięciu wskaźników monitoringu celów oraz lista kilkunastu wskaźników kontekstowych, które mierzą ogólny poziom rozwoju Warszawy. Podczas kolejnych spotkań i warsztatów z Grupami Roboczymi, urzędnikami i zespołem eksperckim systematycznie zawężano i doprecyzowano listę wskaźników. Dopracowano nazwy wskaźników, ich definicję oraz określono źródeł danych.

Finalnie do każdego z celów przypisano tylko jeden wskaźnik, który jest miarą sukcesu realizacji celu. Pozostałe wskaźniki ze względu na ich poziom szczegółowości, który odpowiada poziomowi dokumentów wdrożeniowych a nie strategii, będą wykorzystane w dalszych pracach nad programami do strategii. Programy będą wskazywać konkretnie działania i projekty niezbędne do realizacji celów strategii.

Z uwagi, że wypracowane wskaźniki monitoringu celów w większości przypadków bazowały na opiniach mieszkańców, a także przedsiębiorców, które dotąd nie były zbierane, konieczne było zaprojektowanie nowych pytań do badania Barometr Warszawski oraz zaprojektowanie zupełnie nowego badania Barometr Gospodarczy, skierowanego do przedsiębiorców. Jest to badanie, które będzie można wykorzystywać szerzej, niż tylko do monitorowania realizacji strategii.

Ostatnim krokiem w pracach nad wskaźnikami było określenie wartości bazowych i docelowych wskaźników. Szacując te wartości opierano się na wynikach:

• analizy czynników wpływających na wartości wskaźników monitoringu oraz
• analizy podobnych wskaźników (w tym ich wartości bazowych i docelowych) dla miast porównawczych – polskich i zagranicznych.

Materiały do pobrania:

• Załącznik 1. Raport z prac nad strategią
• Załącznik 6. Wskaźniki monitoringu i kontekstowe

System realizacji

Ostatnim elementem dokumentu, który wymagał opracowania był system realizacji. Prace nad nim trwały od marca 2016 r. Kluczowe było:

• określenie i przypisanie celom realizatorów oraz partnerów niezbędnych do zaangażowania,
• zidentyfikowanie uwarunkowań (ryzyk), których pojawienie się może negatywnie wpływać na realizację celów strategii – opóźnić, utrudnić czy uniemożliwić ich wdrożenie,
• określenie źródeł finansowania oraz oszacowanie środków z budżetu m.st. Warszawy dostępnych na realizację strategii.

Nad tymi zagadnieniami pracowała Grupa Robocza ds. systemowych oraz Zespół Redakcyjny. Dodatkowo w okresie od września do grudnia 2016 r. powołano 6 zespołów roboczych zajmujących się szczegółowymi kwestiami:
• Zespół ds. hierarchii dokumentów;
• Zespół ds. systemu informatycznego wspierającego zarządzanie;
• Zespół ds. komunikacji wewnętrznej i zewnętrznej strategii.

Materiały do pobrania:

• Załącznik 1. Raport z prac nad strategią
• Załącznik 5. Realizatorzy celów
• Załącznik 7. Ryzyka realizacji strategii
• Zarządzenie nr 1868/2017 w sprawie wprowadzenia standardów dokumentów programujących rozwój m.st. Warszawy

Weryfikacja projektu Strategii

Gotowy projekt strategii poddaliśmy ocenie przez:

• mieszkańców, dlatego przeprowadziliśmy konsultacje społeczne;
• niezależnych ekspertów, dlatego zleciliśmy wykonanie ewaluacji wstępnej (ex-ante).

Konsultacje społeczne projektu strategii …

Konsultacje społeczne trwały od kwietnia do maja 2017 r. W tym czasie odbyły się 23 spotkania, na których przedstawiliśmy projekt strategii oraz dyskutowaliśmy o rozwoju Warszawy z mieszkańcami. Zorganizowaliśmy:

• spotkanie inaugurujące proces konsultacji społecznych,
• cztery spotkania dedykowane celom strategicznym oraz
• po jednym spotkaniu w każdej dzielnicy.

Ponadto funkcjonowały cztery plenerowe punkty konsultacyjne zlokalizowane w centrach handlowych Blue City i Targówek oraz w Parkach Żeromskiego i Moczydło. W ramach konsultacji odbyły się liczne warsztaty i spotkania z młodzieżą. Z projektem strategii zapoznali się również członkowie Młodzieżowej Rady m.st. Warszawy, członkowie Młodzieżowej Rady Dzielnicy Śródmieście, uczestnicy Warszawskiej Akademii Młodych Liderów oraz członkowie samorządów uczniowskich. Zainteresowani mogli zgłaszać swoje uwagi, pomysły i wątpliwości za pomocą elektronicznego formularza, udostępnionego na www.2030.um.warszawa.pl oraz www.konsultacje.um.warszawa.pl. Ponadto w urzędach dzielnic oraz w Pałacu Kultury i Nauki można było zgłosić uwagi na formularzu papierowym, który znajdował się w folderze prezentującym skrót projektu strategii. Formularze należało umieścić w urnie oznakowanej logiem #Warszawa2030.

W toku konsultacji zgłoszono ponad 1600 uwag i propozycji, które zostały wnikliwie przeanalizowane. Każda z nich była przedmiotem dyskusji podczas spotkania Zespołu Redakcyjnego oraz Ekspertów. Następnie uwagi były omawiane na plenarnym spotkaniu Grup Roboczych. Ostatecznie ich rozpatrzeniem zajął się Komitet Sterujący. Uwagi i sposób ich rozstrzygnięcia został omówiony na spotkaniu podsumowującym konsultacje społeczne projektu Strategii #Warszawa2030.

Kompletne zestawienie zgłoszonych uwag wraz z ich rozstrzygnięciem znajduje się w Raporcie z konsultacji społecznych projektu Strategii #Warszawa2030.

Materiały do pobrania:

• Załącznik 1. Raport z prac nad strategią
• Raport z konsultacji społecznych projektu Strategii #Warszawa2030

Ewaluacja ex-ante

W okresie od maja do sierpnia 2017 r. projekt Strategii #Warszawa2030 poddano ewaluacji ex-ante, której celem była ocena dokumentu pod względem słuszności zapisów jeszcze przed ich wdrożeniem oraz polepszenie jakości dokumentu w wymiarze formalnym i merytorycznym. Wykonawcą ewaluacji była firma ECORYS Polska Sp. z o.o.

Materiały do pobrania:

• Ewaluacja ex-ante projektu strategii rozwoju miasta do 2030 roku #Warszawa2030. Raport z oceny ex-ante

Procedura uzgodnień projektu uchwały

W styczniu 2018 r. projekt Strategii #Warszawa2030 został zaakceptowany przez Komitet Sterujący oraz Zespół Koordynujący. Tym samym rozpoczęliśmy procedurę uzgodnień projektu uchwały w sprawie przyjęcia Strategii #Warszawa2030 z biurami Urzędu m.st. Warszawy, dzielnicami Urzędu m.st. Warszawy oraz radami dzielnic. Członkowie zespołu #Warszawa2030 uczestniczyli w licznych komisjach oraz sesjach rad dzielnic, kiedy to prezentowali projekt strategii oraz odpowiadali na pytania i wątpliwości radnych.

Po zakończeniu procedury uzgodnień przyszedł czas na uzyskanie opinii Biura Prawnego oraz Skarbnika m.st. Warszawy. Zatwierdzony przez Prezydent m.st. Warszawy projekt Strategii #Warszawa2030 został przekazany Radzie m.st. Warszawy, która na sesji 10 maja 2018 r. przyjęła uchwałę w sprawie przyjęcia strategii rozwoju miasta stołecznego Warszawy do 2030 roku.