Górz: Osiedle Jazdów – od spotkań sąsiedzkich do partnerstwa lokalnego. Perspektywa mieszkańca

Andrzej Górz, Stowarzyszenie Mieszkańców Domków Fińskich Jazdów
Osiedle Jazdów: od spotkań sąsiedzkich do partnerstwa lokalnego – perspektywa mieszkańca

Demontaż lokalnej wspólnoty: uporządkowanie terenu zabudowanego domkami mieszkalnymi

społeczności 36W 2010 roku władze Dzielnicy Śródmieście podjęły działania, których celem było wysiedlenie mieszkańców i całkowita likwidacja Osiedla Jazdów. Odbyło się to na mocy Uchwały nr 10107/10 Zarządu Dzielnicy Śródmieście z dnia 24 listopada 2010 roku w sprawie wprowadzenia harmonogramu działań dot. uporządkowania terenu zabudowanego domkami mieszkalnymi, tworzącymi tzw. osiedle Jazdów. W uzasadnieniu podjęcia Uchwały możemy przeczytać o „bardzo złym stanie technicznym domków”, o tym, że „konieczne są liczne naprawy”; gdyż – „w związku z tymczasowym charakterem zabudowań dokonywane są jedynie naprawy bieżące“. Ponadto, zawarto tam informację o rozpoczęciu procedury sporządzenia planu zagospodarowania przestrzennego rejonu Jazdowa, który zgodnie ze studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego przewidywał w tym miejscu teren administracyjno-usługowy.

Gdy Uchwała została podjęta, na terenie Osiedla Jazdów było 31 domków fińskich, w tym zaledwie jeden (przy ul. Jazdów 7/8) niezamieszkany od około 2008 roku [1] i jako jedyny będący pod opieką Administracji Domów Komunalnych nr 16. Stan domku rzeczywiście pozostawiał wiele do życzenia, na co wskazuje dokumentacja fotograficzna Stowarzyszenia Mieszkańców Domków Fińskich Jazdów [2].

Zarząd Dzielnicy i Zakład Gospodarowania Nieruchomościami nie dysponował jednak ekspertyzami świadczącymi o fatalnym stanie domków, o czym ówczesny Burmistrz Dzielnicy, Wojciech Bartelski, poinformował Radnych na sesji Rady Dzielnicy Śródmieście 19 września 2013 roku: „domki nie będą obecnie rozbierane, gdyż nie zakończono ich inwentaryzacji przez studentów w ramach praktyk i nie jest znany ich stan techniczny” [3]. Co więcej, 2 października 2013 roku ZGN poinformował Stowarzyszenie, że nie dysponuje żadną dokumentacją architektoniczno-budowlaną tych budynków [4].

Dopiero 13 listopada 2013 roku ówczesna Dyrektor ZGN Śródmieście, Małgorzata Mazur, poinformowała Stowarzyszenie Mieszkańców, że „została złożona do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (…) prośba o przeprowadzenie kontroli stanu technicznego wszystkich budynków mieszkalnych tzw. domków fińskich usytuowanych na terenie Osiedla Jazdów” [5]. Skontrolowano 22 z 27 domków. W czternastu przypadkach ich stan uznano za dobry, w siedmiu za dostateczny, w jednym zaś – protokół oględzin nie zawiera informacji o stanie technicznym, a jedynie adnotację, że nie stwierdzono zagrożenia bezpieczeństwa ludzi i mienia [6]. Wyniki kontroli były zbieżne z opinią techniczną sporządzoną między 21 a 26 października 2013 roku na zlecenie Stowarzyszenia i dotyczącą stanu 7 pustostanów [7]. W trzech przypadkach stan techniczny określony został jako dobry, w dwóch jako średni, a w dwóch pozostałych jako zadowalający [8].

Niezgodne z prawdą było stwierdzenie, iż „dokonywane były jedynie naprawy bieżące”. W latach poprzedzających podjęcie Uchwały przeprowadzono na osiedlu kompleksowe wymiany stolarki okiennej, poszycia dachów, podłóg, drzwi, instalacji elektrycznych i wodno-kanalizacyjnych. Za remonty odpowiadała zarówno Administracja Domów Komunalnych nr 16, jak i sami mieszkańcy domków fińskich [9].

Również argument o potrzebie oczyszczenia terenu pod nową zabudowę w związku z toczącą się procedurą planistyczną był chybiony. Praca nad planem powinna być okazją do rozmów z mieszkańcami oraz konsultacji, których wynik powinien finalnie wpłynąć na projekt przyszłego zagospodarowania terenu i zostać zaakceptowany przez wszystkich. Tak powstały projekt planu staje się narzędziem do zmiany studium. Dopiero po uaktualnieniu studium można uchwalić plan. Powoływanie się na sztywne zapisy studium było zatem fałszywe; to studium ma być dla mieszkańców i miasta, a nie miasto i mieszkańcy ślepo podporządkowywać się zapisom studium. Obowiązujące studium zagospodarowania wskazuje jedynie kierunek do sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i nie jest przepisem narzucającym konieczność rozbiórki domków.

Podsumowując, podjęcie, destrukcyjnej dla Osiedla Jazdów, Uchwały nr 10107/10 było bezzasadne.

„Centrum powinno być wizytówką Warszawy. Powinno być nowoczesne.” [10]

społeczności 14W grudniu 2010 roku odbyło się spotkanie przedstawicieli Dzielnicy i ZGN-u z mieszkańcami, podczas którego przedstawiono decyzje podjęte przez Zarząd Dzielnicy względem terenu Osiedla i jego przyszłości. Mieszkańcy usłyszeli, że Osiedle przeznaczone jest do likwidacji i muszą składać wnioski o zamianę zajmowanych lokali. Osoby, które „dobrowolnie” nie podejmą decyzji o zamianie dotychczas zajmowanego lokalu, zostaną obciążane dodatkowymi opłatami za modernizację lokalu i terenu wokół niego. Spotkanie w żaden sposób nie przypominało informacyjnego, o dialogu nie wspominając. Ówczesny burmistrz jasno i wyraźnie dał do zrozumienia zarówno mieszkańcom Osiedla, jak i pozostałym obecnym na zebraniu warszawiakom i warszawiankom, że nie mają nic do powiedzenia.

Gdy wyznaczony przez burmistrza termin do składania wniosków o zamianę lokalu minął, do osób, które nie złożyły wniosku o zamianę, zaczęto przysyłać noty księgowe obciążające ich dziwnymi, nieuzasadnionymi kwotami. Noty nie miały żadnej formy prawnej, czego dowodem może być fakt, że lokatorom, którzy złożyli wniosek o zamianę lokalu, anulowano wszystkie koszty, jakimi poprzednio zostali obciążeni. Opłaty były sztucznie generowane, a głównym zadaniem i powodem ich naliczania, było zmuszenie dotychczasowych mieszkańców do opuszczenia Osiedla.

Stowarzyszenie oraz poszczególni lokatorzy wystosowali pisma z prośbą o podanie podstaw prawnych takiego postępowania, adresując je zarówno do ZGN-u, jak i Dzielnicy Śródmieście. Pisma nie przyniosły jednak rzetelnej odpowiedzi. Następnie m.st. Warszawa zakładało sprawy sądowe tym mieszkańcom, którzy nie podporządkowali się do słów i decyzji Dzielnicy – sprawy te mieszkańcy w większości wygrali.

W lutym 2013 roku dzięki staraniom Ambasadora Finlandii zawiązano polsko-fińską grupę roboczą, pracującą nad projektem zachowania kilku domków. Jako że w tamtym czasie kolejne opuszczone domki były dewastowane i rozkradane, na kwietniowym zebraniu grupy zaproponowano jednorazowe otwarcie pustostanów na czas Nocy Muzeów 2013 [11]. Obecni na spotkaniu przedstawiciele Dzielnicy i Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami pozytywnie odnieśli się do pomysłu. Do współpracy zaproszono organizacje pozarządowe i grupy nieformalne [12].

Pozytywny odbiór i liczne grono zwiedzających w maju stały się katalizatorem dalszych działań. Powstała inicjatywa „Otwarty Jazdów”, uzyskaliśmy także zgodę Dzielnicy Śródmieście na użyczenie pustostanów od czerwca do września, ostatecznie przedłużoną do końca października. 8 lutego 2014 roku podczas konferencji otwierającej konsultacje społeczne przedstawiciel Dzielnicy podkreślił, iż był to pozytywny precedens: organizacjom trzeciego sektora i grupom nieformalnym za darmo udostępniono lokale mieszkalne na prowadzenie działalności społeczno-kulturalnej. Powstała unikatowa na skalę europejską, otwarta na działania edukacyjne, społeczne i kulturotwórcza przestrzeń, w której działanie było zaangażowanych kilkadziesiąt organizacji pozarządowych, grup nieformalnych, osób prywatnych oraz sponsorów.

społeczności 24Użyczenie organizacjom i mieszkańcom Warszawy pustostanów na Jazdowie po to, aby realizowali oni oddolne społeczne inicjatywy, sprawiło, że Osiedle zaczęło spełniać rolę otwartej, publicznej przestrzeni pozwalającej na integrację mieszkańców miasta – istotnej i dostrzegalnej na mapie Warszawy. Najlepszym dowodem powstałych nadziei i oczekiwań jest przyznanie Osiedlu Jazdów tytułu Stołeczne-Społeczne 2012 w kategorii „Miejsce z doświadczeniem” według plebiscytu na portalu warszawa.ngo.pl [13]; nominacja do nagrody „Wdech 2013 Wydarzenie Roku” [14], sukces kilku edycji Nocy Muzeów na Jazdowie, Europejskich Dni Dziedzictwa Mieszkania XX wieku czy organizacja Festiwalu Otwarte Mieszkania. Wszystkie te sukcesy potwierdzają właściwy kierunek dotychczasowej działalności Otwartego Jazdowa oraz niesłabnące społeczne zainteresowanie sprawą osiedla.

7 sierpnia 2013 roku koalicja organizacji trzeciego sektora podjęła próbę nawiązania dialogu społecznego i zaczęła zbierać podpisy pod pierwszym w Warszawie obywatelskim wnioskiem o konsultacje społeczne w sprawie przyszłości i formy funkcjonowania Osiedla Jazdów. Pomimo deklaracji ze strony urzędników, że do czasu zakończenia konsultacji społecznych nie będą podejmowane wrogie działania wobec mieszkających tam osób, domków fińskich i terenu Jazdowa, próby likwidacji i wysiedlenia Osiedla nadal trwały.

Dyrektor Centrum Komunikacji Społecznej, Jarosław Jóźwiak, dwukrotnie zapewniał, iż dialog w sprawie Jazdowa został nawiązany: podczas debaty zorganizowanej w Centrum Sztuki Współczesnej pt. „Co dalej z Jazdowem? Debata o przyszłości domków fińskich”, która odbyła się 23 sierpnia 2013 roku [15], oraz w audycji „Jest sprawa” emitowanej 4 września 2013 roku na antenie Radia dla Ciebie [16].

O tym, jak w praktyce wyglądał ów „dialog”, mogliśmy się przekonać jeszcze w sierpniu 2013 roku. W czasie, gdy trwała zbiórka podpisów pod wnioskiem o konsultacje społeczne, wystosowane zostały pozwy o eksmisję wobec mieszkańców, którzy nie chcieli ulec wspomnianym wcześniej naciskom na rzecz „dobrowolnej zamiany lokalu” i nie akceptowali agresywnej polityki Dzielnicy. Mieliśmy do czynienia z sytuacją, w której władze Warszawy jednocześnie zapraszały inicjatorów konsultacji do rozmów oraz wzywały mieszkańców do stawienia się na sali sądowej, by ostatecznie rozwiązać z nimi umowy najmu.

społeczności 26W czasie wspomnianej już debaty w CSW Małgorzata Mazur zachęciła do podjęcia rozmów na temat przedłużenia działalności społeczno-kulturalnej w domkach na Jazdowie o rok, żeby strona społeczna mogła się nimi zaopiekować w czasie zimy. Poruszył również kwestię licytacji domków, której celem miało być pozyskanie środków na zachowanie kilku pozostałych. Dyrektor ZGN powiedziała, iż jako jednostka wystąpili o zgodę do Pani Prezydent na przeprowadzenie takiej licytacji. Jak się później okazało, nie było to zgodne z prawdą – pismo z prośbą o wyrażenie zgody na licytację jest datowane na 26 sierpnia 2013 roku [17], czyli już po naszej prośbie o wstrzymanie sprzedaży. 17 września 2013 roku Stowarzyszenie złożyło kolejne pismo z prośbą o zaprzestanie likwidacji Osiedla Jazdów i nieprzeznaczanie „przedmiotowych obiektów do zbycia (…)”. Brak odpowiedzi sprawił, że 24 października 2013 roku przemaszerowaliśmy na plac Bankowy przebrani za domki fińskie [18], by złożyć kolejne pismo – tym razem z prośbą o odpowiedź w sprawie licytacji i zawiązanie grupy roboczej ds. Osiedla Jazdów Okrągłego Jazdowskiego Stołu, która miała zająć się rozwiązywaniem problemów związanych z przyszłością Jazdowa. 6 listopada 2013 roku Dyrektor Centrum Komunikacji Społecznej poinformował Stowarzyszenie, iż „zgoda (na licytację – dop. własny) nie została wydana” oraz że nie przewidują powołania grupy roboczej ds. Osiedla Jazdów. Dopiero po zdecydowanej reakcji strony społecznej zawieszone zostały postępowania sądowe o eksmisję na czas trwania konsultacji.

5 września 2013 roku, odbyło się spotkanie z rzeczniczką prasową Dzielnicy Śródmieście, którego celem była rozmowa o tym, jak przyszłość Osiedla Jazdów widzi Dzielnica i jak widzimy ją my sami. Okazało się, że pomysł na tymczasowe zagospodarowanie domków był zbieżny, a wstępny scenariusz – możliwy do realizacji. W tamtym czasie nie było żadnej wizji długofalowego zagospodarowania Osiedla. „Stan przejściowy”, czyli okres do zakończenia konsultacji społecznych i rozpoczęcia wdrażania ich wyniku, miał trwać co najmniej rok, a domki – miały na ten czas zostać oddane do dyspozycji inicjatyw społecznych. Niestety, władze Dzielnicy po blisko dwóch miesiącach mozolnych rozmów i negocjacji na temat przedłużenia działalności Otwartego Jazdowa oznajmiły nam, że z przyczyn formalno-prawno-finansowych nie jest to możliwe.

Decyzja władz Dzielnicy sprawiła, że niezagospodarowane pustostany niszczały przez długi czas. Formą ochrony domków i ich otoczenia, czyli całego krajobrazu Osiedla, jest ich ciągłe użytkowanie. Najgorszym możliwym rozwiązaniem było ponowne zaślepienie okien, co skutkowało brakiem wentylacji i dostępu światła słonecznego. W domkach nie były, a w kilku przypadkach do dzisiaj nie są, konserwowane i czyszczone rynny, co w dużej mierze przyczynia się pogorszenia stanu technicznego domków – „dla tego typu budynków szczególnie duże zagrożenie powstaje, gdy są niezabezpieczone w pełni przed wodą i nieogrzewane” [19]. Również tereny wokół domków były konsekwentnie zaniedbywane przez miejskie jednostki odpowiedzialne za teren Osiedla [20]. Uzasadnieniem powyższego stanu rzeczy nie był tymczasowy charakter zabudowy ani, formalnie wciąż obowiązująca, Uchwała mówiąca o tym, że domki fińskie przeznaczono do rozbiórki.

społeczności 11Wiele wskazuje na to, iż były to kolejne kroki na drodze do likwidacji Osiedla Jazdów. 6 czerwca 2014 roku skierowaliśmy pismo do Administracji Domów Komunalnych nr 6 i ZGN Śródmieście z prośbą o przesłanie dokumentacji przeprowadzanych przez konserwatora napraw i interwencji, które miały zabezpieczać pustostany na Osiedlu Jazdów od momentu pierwszych wyprowadzek mieszkańców, czyli od początku 2012 rok. Zwracaliśmy tam uwagę, iż od początku 2014 roku Stowarzyszenie przesłało siedem zgłoszeń o włamaniach do domków, nie licząc interwencji zgłaszanych telefonicznie i osobiście do ADK 6. Przez trzy kolejne lata liczba zgłoszeń i interwencji wzrosła do kilkudziesięciu.

O tym, jaki był stosunek władz Dzielnicy i Dyrekcji ZGN Śródmieście do zasobu komunalnego mogliśmy przekonać się podczas jednego ze wspomnianych spotkań. Pani Małgorzata Mazur z rozbrajającą szczerością przyznała, iż gdyby wcześniej było im wiadomo, że Otwarty Jazdów pokrzyżuje plany Dzielnicy wobec Osiedla Jazdów, nigdy nie wyraziliby zgody na udostępnienie domków na działalność społeczno-kulturalną.

22 stycznia 2014 roku, dwa tygodnie przed zaplanowanym rozpoczęciem konsultacji społecznych w sprawie przyszłości Osiedla Jazdów, przyjęto Uchwałę nr 10530/14 w sprawie zmiany harmonogramu działań zmierzających do uporządkowania terenu zabudowanego domkami mieszkalnymi, tworzącymi tzw. osiedle Jazdów, usytuowanymi na działkach ew. nr 7/1 i 17/2 w obrębie 5-06-08. W uzasadnieniu Uchwały czytamy, że: „z uwagi na trwające konsultacje społeczne dotyczące kształtu i form funkcjonowania terenu Osiedla Jazdów w przyszłości, zasadne jest kontynuowanie działań określonych Uchwałą nr 10107/10, przy jednoczesnym zawieszeniu postępowania dotyczącego rozbiórki budynków“.

Działania, o których mowa, to m.in. sukcesywne wypowiadanie umów najmu lokali oraz wykwaterowanie użytkowników osiedla Jazdów.

Bilans strat

społeczności 09Polityka demontażu lokalnej społeczności mieszkańców Osiedla Jazdów okazała się skuteczna. Do czerwca 2012 roku na Jazdowie istniało 31 domków. W następstwie wyprowadzek mieszkańców na przełomie listopada i grudnia tego roku rozebrane zostały 4 domki, mimo iż w październiku 2012 roku likwidowanym Osiedlem zainteresował się Ambasador Finlandii, Jari Vilén. Do dzisiaj jedynie 7 domków jest zamieszkanych, 16 zostało przekazanych na działalność organizacji pozarządowych, a 4 są pustostanami.

Tym bardziej niepokojące są sygnały, które docierają do nas przy okazji codziennych kontaktów z miejskimi biurami i urzędami. Wynika z nich, że wynik konsultacji społecznych został w świadomości miejskiego organizmu uznany za wiążący jedynie w części. Jeśli chodzi o przyszłe funkcje tego terenu, urzędnicy zaakceptowali przeznaczenie go na funkcję społeczną, kulturalną, edukacyjną i rekreacyjną, lecz nie – mieszkalną. Jak słyszymy, nie jest możliwe kontynuowanie i rozwijanie funkcji mieszkalnej Osiedla Jazdów, a docelowo dąży się do jej „wygaszania”, pomimo iż z raportu z konsultacji społecznych wynika jednoznacznie, że powinna ona być stałą, towarzyszącą funkcją uzupełniającą dla Osiedla Jazdów.

Dla zachowania kształtu i charakteru osiedla destrukcyjny jest brak konsekwentnego i merytorycznego partnera po stronie miasta. Z pewnością wpływają na to ciągłe zmiany w składzie Zarządu Dzielnicy Śródmieście, a problem pogłębia się przez codzienną ignorancję pracowników ZGN Śródmieście i ADK 6, którzy wprost mówią o planowanych rozbiórkach kolejnych domków.

Otwarte Sąsiedztwo

Chcielibyśmy zapobiec tworzeniu skansenu organizacji pozarządowych. Zależy nam na wypracowaniu zasad, dzięki którym powstanie wielofunkcyjna przestrzeń łącząca otwartą działalność edukacyjną, społeczną, kulturalną z pierwotnym założeniem Osiedla Jazdów jako osiedlem mieszkalnym. W niedalekiej przyszłości planujemy uruchomienie grupy roboczej w ramach Otwartego Jazdowa – Partnerstwa dla Osiedla Jazdów, która podczas spotkań warsztatowych i we współpracy z przedstawicielami Miasta wypracuje nowe zasady zamieszkiwania domków fińskich.

dudek@jazdow.pl

www.jazdow.pl

silne wspierające

Przypisy:

  1. Źródło własne
  2. https://goo.gl/gAmzfd
  3. “NOTATKA INFORMACYJNA Osiedle Jazdów” z dnia 19 września 2013 roku
  4. pismo znak TT-20/20337/7737/2013
  5. pismo znak TT-11/23695/8946/2013
  6. protokoły w posiadaniu ZGN Śródmieście i Stowarzyszenia
  7. “OPINIA TECHNICZNA dotycząca stanu domków fińskich o numerach 3/5, 3/18, 3/20, 7/30, 8/2, 10/6, 10/8 na osiedlu Jazdów w Warszawie” – w posiadaniu Stowarzyszenia
  8. “Tabela 1. Kryteria ogólne oceny i klasyfikacji technicznej stanu elementów budynku”
  9.  lista remontów i napraw – Osiedla Jazdów, pismo znak TT-15/6780/2493/2014
  10. Wojciech Bartelski, wywiad: „Burmistrz Śródmieścia: W stolicy nie ma biedy„”, http://tvnwarszawa.tvn24.pl/informacje,news,burmistrz-srodmiescia-w-stolicy-nie-ma-biedy,35346.html
  11. http://facebook.com/events/648729601820912/
  12. Protokoły ze spotkań grupy roboczej – w posiadaniu Stowarzyszenia
  13. http://wiadomosci.ngo.pl/wiadomosci/830303.html
  14. http://warszawa.gazeta.pl/warszawa/1,77842,15249067,Kategoria_Wydarzenie___nominowani_do_Wdech_2013.html
  15. http://vimeo.com/73405796
  16. http://rdc.pl/publikacja/jest-sprawa-domki-finskie-na-osiedlu-jazdow/
  17. Załącznik nr 7 – pismo znak AG/AW/0352/2013
  18. http://facebook.com/events/251222478335822/
  19. “OPINIA TECHNICZNA (…)”
  20. https://goo.gl/RNgQCa